Tomasz Stępniak

 

SŁownik wspóŁczesnego języka polskiego

 

Tym razem edycję „Słownika współczesnej polszczyzny” poświęcamy naszemu redakcyjnemu koledze.

Otóż jego ulubionym zwrotem na określenie czegoś niezwykłego, wyjątkowego jest wyrażenie:

 „Cuda na kiju”

„Stary, widziałem wczoraj super samochód. Normalnie – cuda na kiju!”

albo:

„ Byłem na bazarze w Kokszetau. Poszedłem na targ mięsny, a tam cuda na kiju! Mięso baranie, konina, głowy, ogony, języki”.

Ale zwrot ten nie jest  jedynym, gdzie pojawia się „kij”. Znane jest powszechnie powiedzenie: „kij ma dwa końce”. Oznacza to, że problem, jako zjawisko może mieć dwa aspekty i nie jest jednoznaczne.

We współczesnym języku polskim aż roi się od „kijów”. W gwarze uczniowskiej na przykład przymiotnik „kijowy” oznacza tyle, co „kiepski, słabej jakości”. Młody człowiek powie np. po wizycie w kinie: „Terminator III był kijowy, strasznie się wynudziłem”.

Co jeszcze można zrobić z kijem? Można go gdzieś wsadzić: w szprychy bądź w mrowisko. Gdy mówimy, że coś było jak „kij (wsadzony) w mrowisko”, lub że ktoś „wsadził kij w mrowisko”, to znaczy „wywołał zamieszanie, poruszenie”

np., „ Są tematy, od których odczepić się trudno, budzące żywy odzew czytelników. Autor, któremu zdarza się wsadzić kij w mrowisko, musi ponosić konsekwencje swojego czynu.

 („Gazeta Poznańska”)

 

Natomiast „wsadzić kij w szprychy” znaczy: hamować, opóźniać, utrudniać, przeszkadzać w czymś”.

 

Oto przykład:

 „Nikt nie ma pojęcia, jakich strat da się uniknąć, kiedy nie trzeba będzie przeszkadzać w polityce gospodarczej rządu, wkładać kij w szprychy różnych efektywnych poczynań”

            („Wiadomości Kulturalne”)

 

No i na koniec kij można „połknąć”. Powiedzenie „jakby kij połknął” oznacza człowieka „sztywnego, nienaturalnie wyprostawonego: „[...] dziennikarze występują latem w 40-stopniowym upale studia w marynarkach i krawatach, a podczas „ Wieczoru z dziennikiem „siedzą jakby kij połknęli”.

 (Wiadomości TVP)

 

Tak więc sam widzisz, Drogi Czytelniku, że z tym kijem – to „cuda na kiju”.Wymienione przykłady zostały zaczerpnięte ze Słownika frazeologicznego współczesnego języka polskiego PWN (Warszawa 2002)